موقعیت جغرافیایی قوچان

موقعیت جغرافیایی قوچان

شهرستان قوچان بعنوان مرتفع ترین شهر شمال شرقی ایران با جمعیتی در حدود ۱۸۰هزار نفرومساحت ۳۷۱۶کیلومترمربع در مدار جغرافیایی ۳۶درجه و۳۷دقیقه تا ۳۷ درجه و ۴۰دقیقه عرض شمالی از استوا و ۵۸ درجه و۱۰دقیقه تا ۵۸درجه و ۵۸دقیقه طول شرقی نصف النهارگرینویچ،در گستره جغرافیایی استان خراسان رضوaی ودر مسیر جاده آسیایی (جاده ابریشم )در فاصله ۱۳۷کیلومتری از شهر مقدس مشهد واقع شده است..
محدوده آن از شمال به درگز و کشور ترکمنستان و از جنوب به نیشابور و از شرق به چناران و از غرب به فاروج منتهی می گردد و از معبر گمرک باجگیران به کشورهای آسیای میانه متصل شده و دارای ۲۸ کیلومتر مرز بین المللی با کشور ترکمنستان می باشد و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۳۵۰ مترمی باشد این شهرستان به دلیل قرار گیری در حوضه ی آبریز رود خانه اترک و مجاورت با ار تفاعات هزار مسجد، شاه جهان و تا ثیر توده هوایی قطبی سیبری ،دارای زمستان هایی بسیار سرد و تابستان های معتدل می باشد. قدمت قوچان بعنوان قدیمی ترین شهر خراسان بزرگ به حدود ۲۵۰ سال پیش از میلادمسیح بر می‌گردد، واز ابتدا تااوایل تسلط قوم مغول به اسامی آساآک، آشاک، آرسکا، استوا، خوجان، خبوشان از آن یاد شده است .سلسله اشکانی که از ۲۵۶ سال قبل از میلاد تا ۲۲۴ میلادی برایران حکومت داشته‌اند اولین مرکز پایتخت این سلسله شاهنشاهی در حوالی قوچان امروزی بوده است. شهر قوچان در زلزله پیاپی سالهای ۱۳۱۱و ۱۳۱۲ ه. ق. در هم ریخت و سیل ۱۳۵۵ ه. ش. نیز زخم دیگری بر سینه مردمان مقاوم و صبور این خطه وارد آورد و خانه‌های شهر قدیم (قوچان عتیق) را به آوار تبدیل کرد که در همان سالهای وقوع زلزله، محمد ناصر خان شجاع الدوله پس از تهیه زمین در حدود ۱۲ کیلومتری شهر مخروبه مکانی را برای ایجاد شهر جدید در نظر گرفت. از سال ۱۳۱۶ که اولین قانون تقسیمات کشوری تصویب شد، قوچان بعنوان یکی ازهفت ولایت خراسان بزرگ در کنار شهرهای بجنورد، بیرجند، سبزوار، گناباد، مشهد و تربت حیدریه شناخته شد ودر همان سال شامل بخش های حومه , شیروان و باجگیران بوده است ،در سال ۱۳۳۹بخش شیروان، سال ۱۳۶۲دهستان های بیچرانلو، جیرستان وقوشخانه در سال ۱۳۸۳بخش های فاروج از قوچان منتزع شدند. براساس آخرین تقسیمات کشوری شهرستان قوچان دارای دو شهر (قوچان و باجگیران) دو بخش (مرکزی و باجگیران) و پنج دهستان (دولتخانه، دوغایی، سودلانه، شیرین دره و قوچان عتیق) می باشد. بنابراین در طی چند سال گذشته بترتیب شهرستانهای درگز،شیروان،فاروج و بخش سرولایت از قوچان جدا شدند.البته شهرستان درگز در سال ۱۳۳۵ ضمیمه شهرستان قوچان گردید و مجددا در سال ۱۳۳۹ به شهرستان درگز تبدیل شد.

کوههای معروف ورودهای مهم قوچان:
کوه‌های معروف قوچان عبارتنداز: آق کمر، سنجربیگ، آسلمه، علی بلاغ در شمال و همچنین کوههای شاهداغی، امام داغ.
بلند ترین قله کوه هزار مسجد بنام قله هزار مسجد با ارتفاع بیش از ۳ هزار متر است که در خارج از محدوده شهرستان است. در واقع این رشته کوه در منطقه قوچان از شرق گیفان تا گردنه الله اکبر امتداد دارد. در این محدوده ارتفاعات و قلل رفیعی به شرح زیر قرار گرفته است:
۱ کوه سلطان زیر آبه در۲۱ کیلومتری شمال شرقی قوچان با ارتفاع ۲۰۶۶ متر.
۲ کوه شاه داغی در ۲۵ کیلومتری شمال غربی قوچان با ارتفاع ۲۰۸۳ متر.
۳ کوه آق کمر در ۱۹ کیلومتری شمال غرب باجگیران با ارتفاع ۲۹۰۳ متر.
۴ کوه سنجر بیک در ۱۲٫۵ کیلومتری جنوب غرب باجگیران با ارتفاع ۲۵۵۰ متر.
۵ کوه ارمودلی در ۱۴ کیلومتری جنوب غرب باجگیران با ارتفاع ۲۷۱۸ متر.
۶ کوه کیسمار در ۲۸ کیلومتری شمال شرقی فاروج با ارتفاع
۲۷۱۸ متر.
رشته کوه بینالود- آلاداغ که در بیشتر نقاط خط الراس آن محدوده مرزهای شهرستانهای قوچان وفاروج به شهرستان‌های اسفراین ونیشابوررا تشکیل می دهداز جنوب شرقی قوچان تا قله شاه جهان در جنوب غربی شهرستان فاروج در محدوه این دوشهرستان امتداد دارد. مرتفع ترین قله رشته کوه بینالود -آلاداغ قله شاه جهان است که بیش از ۳۰۰۰ متر ارتفاع دارد،. از مهمترین قلل این رشته می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
۱ – کوه حیدری در۵۰ کیلومتری جنوب شرقی قوچان با ارتفاع ۲۹۱۹ متر.
۲ – کوه بزغاله کش در۲۴ کیلومتری جنوب غربی قوچان با ارتفاع ۲۴۸۳ متر.
۳ – کوه شاه جهان در ۳۵ کیلومتری جنوب غربی فاروج با ارتفاع ۳۱۰۲ متر.
کوه‌های قوچان عموماً محل ییلاق دامداران است، در این کوه‌ها گون که از ساقه آن کتیرا استخراج می‌شود به حد وفور یافت می‌شود ویکی از منابع درآمد مردم و روانه شدن محققان گیاهان دارویی به کوههای مذکور می‌باشد.

رودها:
به دلیل وجود ارتفاعات هزارمسجد و شاه جهان به سبب بارش فراوان برف و باران، منطقه قوچان دارای چشمه‌های فراوان و رودخانه‌های محلی است.
مهمترین رودخانه قوچان رود اترک است که از شرق قوچان یعنی از حوزه آبریز لاله رویان، یدک و الهیان سرچشمه گرفته و پس از تلاقی به آبهای رودخانه یادگار، عمارت و بادخور در نزدیکی قوچان در بستری تنگ جریان گرفته وپس ازگذشتن از فاروج و شیروان و مشروب ساختن قسمت عمده‌ای از آبادی‌های خود به سمت شمال بجنورد جاری می‌گردد و پس از مخلوط شدن با رودخانه‌های محلی وارد منطقه گرگان شده و مرز ایران و ترکمنستان را به عنوان مرز طبیعی تشکیل می‌دهد. این رودخانه در چات به رودخانه دیگری موسوم به سومبار می‌پیوندد و با شیبی ملایم به دریای خزر می‌ریزد. طول این رودخانه ۵۰۰ کیلومتر و عرض متوسط آن ۲۰ متر می‌باشد در تابستان اغلب کم‌آب و در بیشتر قسمت‌ها خشک می‌باشد ازجمله رودهای فصلی دیگراین شهرستان رودخانه داغیان وقره شاهوردی می باشد همچنین رودخانه شارک ودربادام نیز ازجمله رودخانه های هستند که وارد کشور ترکمنستان می شوند.

نژاد ، تیره و زبان مردم قوچان:
نژاد مردم قوچان مرتبط به همان آریائیها می باشد که قبل از اسلام به این منطقه مهاجرت کرده بودند و در ابتدا به زبان فارسی و سپس فارسی دری صحبت می کردند ، البته بعدا این اقوام در اثر حوادث تاریخی و حملات ترکها و مغولان از آن اصالت اولیه به در آمده ودرنتیجه زبان مردم نیز متنوع گردید .
مهاجرت اکراد در اوایل قرن یازدهم هجری عامل دیگری در تنوع زبان و تیره بوده ، قابل ذکر است که مردم قوچان اصالت و بویژه زبان خود را حفظ کرده اند بعنوان مثال مرکز شهر و شهر عتیق (شهر کهنه) و روستاهای داغیان و گزل آباد ،… هم اکنون به زبان فارسی تکلم می کنند که خود بیانگر قدرت زبان فارسی در این منطقه است.
گذشته از آن ترکهای مهاجر به این منطقه نیز زبان و نژاد خاص خود را دارند و از همه مهمتر وحدت این اقوام و یکپارچگی آنها در ایجاد فضایی امن و سالم در کنار تنوع زبان و نژاد و فرهنگ است و به نقل از جناب آقای خاتمی رئیس جمهور سابق کشورمان قوچان کلکسیون و تابلو زیبایی از تنوع و تکثر فرهنگها در عین وحدت و یکپارچگی است که مدیون همان اصل اسلامیت و ایرانی بودن است که همه قومیتها و تنوع زبانها و نژادها را بهم پیوند داده است.

منابع:
جابانی، محمد، سرزمین و مردم قوچان
شاکری، رمضانعلی، اترکنامه تاریخ جامع قوچان

رضا گندمکار
(برگرفته از ویژه نامه قوچان شناسی ۱ به سردبیری حسین فیروزه)

یک نظر ارسال کنید