خانه / فرهنگ و هنر / قوچان مهمترین مرکز عشایر کرد خراسان

قوچان مهمترین مرکز عشایر کرد خراسان

قوچان مهمترین مرکز عشایر کرد خراسان

در ماههای تابستان، از چناران که به سوی قوچان سرازیر می‏شوید در راههای اصلی و فرعی، اینجا و آنجا به چادرهای برپاشده‏ای برمی‏خورید که در میان گندمزارهای درو شده، چندتایی بدور هم گرد آمده‏اند.
با نزدیک شدن به بنه‏ها، پارس سگها و بع بع گوسفندان فضایی فرسنگها دور از زندگی شهری و ماشینی می‏آفریندد.
کودکان زیبای شاد و کنجکاو و زنان و مردان کوشا و خونگرم و غیرتمند که فارغ از هر چیز شما را به درون چادرهای آذین شده با دست‏بافته‏های رنگین و پرنقش و نگارشان دعوت می‏کنند، به شما می‏گوید که میهمان چادرنشینان کرد خراسانی هستید.
صرف چای آنخ تهیه شده بر اجاقهای هیزمی، شیر و ماست و کره محلی، نان دست پخت زنان پرتلاش که همواره بر سفره‏های سخاوتمندانه چادرنشینان برای مسافران تازه از راه رسیده آماده است، در کنار مهربانی و محبت بی دریغ این مردمان، برای هر بازدیدکننده‏ای از بنه‏های عشایری تجربه‏ای شیرین و لذت بخش است.

قوچان نزدیک به پنج قرن است که یکی از مهمترین مراکز عشایر کرد خراسان (کرمانج) است. کوهستانها و دشتهای این سرزمین زیبا، بیش از نیمی از سال پذیرای مردمانی دلیر، بااصالت و بافرهنگ است که بر اساس اسناد و مدارک، پیشینه‏ای بیش از پانصد ساله در این دیار دارند. پس از کوچ بزرگ کردها به سوی خراسان که به باور بسیاری از از تاریخ شناسان و کارشناسان برای محافظت از مرزهای خراسان در برابر تاخت و تاز اقوام مهاجم ازبک صورت گرفته، قوچان مرکز ایل بزرگ زاخوری (زعفرانلو) قرار گرفت و ایلخانی‏های بزرگ کرد قرنها با قدرت بر این دیار حکومت کردند.
ایل زاخوری که بزرگترین ایل کوچنده به خراسان بود، خود شامل طوایف پرشماری بود که در گذر زمان تعدادی یکجانشین شده و شماری دیگر همچنان به به زندگی کوچ نشینی ادامه می‏دهند.
در گذشته گذر کاروانهای کوچ چادرنشینان کرمانج از میان دشتهای سرسبز و خرم به سوی کوهستانهای خوش آب و هوای قوچان، یکی از زیباترین رویدادهای بهاری در خراسان بود. قطار شتران آذین بسته شده که سیاه‏چادرها و وسایل زندگی را بر پشت خود حمل می‏کردند و جاجیم و سفره کردیهای پرنقش و نگار روی آنها پوشانده بود، در حالیکه افسار دست بافت منگوله‏دار رنگین شتر پیشرو کاروان در دست دختری یا زنی جوان با لباسهای رنگارنگ و زیبای کرمانجی قرار داشت، سمفونی زیبایی از رنگ و شادی و وقار را میان انسان و طبیعت طنین انداز می‏شد.
در حال حاضر هرچند از آن همه زیبای و شکوه گذشته اثر کمی بر جای مانده، اما همچنان طایفه‏های توپ، باچو، قرمان، کاوو هیزولی به شکلی پیوسته و پرشمار، بهاران را در کوهستانهای قوچان و تابستانها را در ته‏چرهای اطراف آن می‏گذرانند و سپس برای گذراندن زمستان به دشتهای گرمتر در استان گلستان یا سرخس روانه می‏شوند.
کار اصلی و پیشه هزاران ساله کوچ نشینان کرمانج خراسان دامپروری است. این مردمان سخت کوش و پرتلاش بخشی از بهترین و باکیفیت ترین فراورده‏های دامی استان را با کار سخت و شبانه روزی خود تهیه دیده و به مردم عرضه می‏دارند تا از این راه با کسب روزی حلال هم گذران زندگی کرده باشند و هم خدمتی شایسته با جامعه داشته باشند.
کوچ‏نشینان به راستی از کم توقع‏ترین و صبورترین مردمان خراسان هستند. سهم آنان از امکانات رفاهی و آموزشی و بهداشتی، کمترین است. با اینحال همچنان پرتلاش و امیدوار به ادامه کار و زندگی پرداخته و فرزندانشان را برای ادامه راه آماده می‏نمایند. شاید بتوان گفت که چاردنشینان آخرین ذخیره فرهنگی کردهای خراسان هستند. سبک زندگی این مردمان و خودکفا بودنشان سبب شده که در حفظ و نگهداری زبان و آداب و رسومشان کوشاتر باشند.
در حالیکه موج پشت کردن به زبان مادری نزدیک به یک دهه است که روستاهای استان را نیز درنوردیده است، در میان چادرنشینان، زبان کرمانجی همچنان زبان ارتباطی مادران و پدران با فرزندانشان است. اگرچه چند سالی است که دستان هنرمند زنان عشایر کرمانج از کار آفرینش زیباترین دست‏بافته‏های گلیمی و غیرگلیمی استان، بازمانده اما همچنان در میان بنه‏های عشایری اینجا و آنجا به دارهای برپا شده‏ای برمی‏خوریم که در کار بافت سفره کردی یا کناره و جوال هستند. نقشهای زیبا و کهن، رنگهای گیرا و دلنشین و ظرافت و کیفیت بالای این دست‏بافته‏ها، آنان را در بالاترین درجه هنری قرار می‏دهد.


لباسهای سنتی زنان کرمانج چادرنشین به راستی از زیباترین پوشاک خراسان و ایران است. دامنهای پرچین و رنگارنگ که با انواع نوارهای زینتی زیباتر شده اند، جلیقه‏های سکه دوزی که با منجق و منگوله‏های ابریشمین آذین بسته شده، شالهای حریر با نقش طاوس و گردنبندها و زیورآلات دست ساز زنان کرمانج، نه تنها ترکیبی زیبا و شاد و رنگارنگ ایجاد نموده بلکه با پوشش کامل، جلوه‏ای از وقار و نجابت زن کرمانج را به نمایش می‏گذراد.
زنان و مردان کهنسال چادرنشین کرمانج، حجم بزرگی از فرهنگ شفاهی و ادبیات فولکلور کردی را در یاد و سینه خود حفظ کرده‏اند. افسانه‏ها، ترانه‏ها، آوازها و لالایی‏ها، چیستانها و متلها بخش باارزشی از این فرهنگ چند هزارساله هستند که تا به امروز حفظ شده و به دست ما رسیده است. عشایر همچنین حافظان سنن و آداب و رسوم کهن هستند.
آیینهای تولد، ختنه‏سوران، ازدواج، سوگواری، نوروز و آیینهای پیشواز نوروز و بسیاری دیگر از آیینهای کهن از جمله گنجینه‏های گرانقدری است که همچنان در تار و پود زندگی ایلی حفظ و نگهداری شده و به روزگار ما رسیده است.

گلی شادکام
(برگرقته از ویژه نامه قوچان شناسی ۱ به سردبیری حسین فیروزه)

درباره ehsan

Check Also

کتابت بزرگ‌ترین قرآن جهان

 کتابت بزرگ‌ترین قرآن جهان توسط استاد اسماعیلی‌ قوچانی به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *