خانه / قوچان / توحدي: امنيت، ره آورد مهاجرت كرمانج ها به قوچان

توحدي: امنيت، ره آورد مهاجرت كرمانج ها به قوچان

توحدي:
امنيت، ره آورد مهاجرت كرمانج ها به قوچان

سجاد فیروزه – حدودا دو ساعت از زمان قرارمان گذشته بود که ما به منزلشان رسیدیم. حالا که خورشید غروب کرده ما پشت درهای مجتمع فرهنگی سردار عوض بودیم. شاید اگر حساب راه پر پیچ و خم اوغاز را کرده بودیم اینقدربا شرمندگی زنگ را نمیزدیم. در روایت تاریخِ قوچان کمترکسی به شایستگی و پرباری ایشان یافت میشود. قرار ملاقات را برای صحبت کردن در مورد تاریخ قوچان با استاد کلیم الله توحدی که به حق یکی از معتبرترین پژوهشگران در عرصه ی تاریخ این دیار است هماهنگ کرده بودیم؛ استاد در ارتفاعات روستای اوغاز، از توابع شیروان، در آن بلندیهای روستا منزل کوچک و دنجی به دور از هیاهوی شهری برای خود مهیا کرده است تا بتواند در آن به کار مطالعاتی و پژوهش خود بپردازد. از وی تا کنون بالغ بر بیست اثر با موضوعات فرهنگی و تاریخی منتشر شده و در بسیاری از روزنامه ها و نشریات مختلف مقالات بسیاری از وی به طبع رسیده است، در بسیاری از پست های دولتی و غیر دولتی هم سالهای بسیاری در راستای فرهنگ و هنر این مرز و بوم خدمت کرده، به همین دلیل است که اهالی مطالعه و فرهنگ این دیار وی را به خوبی می شناسند. در مسیر منزلش به اندازه ی کافی از طبیعت زیبا و دیدنی این منطقه لذت بردیم و بیشتر منتظر دیدار خود استاد بودیم. زمانی که زنگ منزل ایشان را زدیم چنان بی پیرایه و صمیمی با ما برخورد کرد که فهمیدیم این مصاحبه از آن مصاحبه های به یادماندنی خواهد بود. منزل و همچنین دکور و قاب عکس هایی که دیوارهای منزلش را زینت بخشیده بود نشانگر غور و تامل و مطالعه ی بسیار وی در زمینه ی تاریخ قوچان بود. از کلاه خود و زره رزم گرفته تا عکس های دیدنی از شخصیت های مختلف و مناظر بدیع که مشخصا هرکدام برای خود داستان مفصل داشت.
ابتدای امر از ما با چای پذیرایی کرد و چای را در فنجان هایی آورد که مشخص نبود از کدام نسل مردمان دلیر این دیار به یادگار مانده است. ما برای پرسش در مورد تاریخ قوچان به سراغ مردی رفته بودیم که سینه ی وی رازدار پیچ و خم ها و ناگفته های تاریخی بود پس فقط از استاد خواستم تا گوشه ای از تاریخ قوچان را از ابتدای شکل گیری به هر صورتی که مایل است برای ما نقل کند.
استاد توحدی ابتدا از این برای ما گفتند که قوچان سرزمین اشکانیان بوده است و سرزمین قوم پارت است که از نواحی مرکزی ایران به این منطقه آمده اند. در ابتدا نام آن آساک بوده است و بعدها به نام خبوشان جلوه گری می کندکه تیمور لنگ زمان رسیدن به قوچان می گوید ما به اولین شهر مادها رسیدیم . بعدها هم عنوان قوچان مطرح می شود که تا حدودی مسائل حاصل از تلفظ باعث به وجود آمدن این نام می شود. که البته این لغت می تواند از ریشه ی قوشان به معنی محل اتراق ایل گرفته شده باشد یا از کلمه ی کوچان. البته در کتاب شرف نامه ذکر شده است که عده ای از کردها توسط شاه عباس صفوی در منطقه ی قوچان ساکن شدندو این اولین باری است که کلمه ی قوچان در مکتوبات ما به چشم می خورد و این کتاب در سال 1005 قمری نگارش شده است. البته محل قدیمی شهر قوچان در حدود محل خبوشان بوده است ولی به دلیل حمله ی مغول و بسیاری بلایای طبیعی به محل کنونی رسیده است. البته اقوام کرد توسط شاه عباس صفوی به دلیل محافظت از ایران در مقابل ازبک ها و همچنین مغول ها به این منطقه منتقل شدند و برای مدت ها از این منطقه با رشادت ها و دلیری های خود در مقابل مهاجمین دفاع کردند. البته در دربار صفوی در آن زمان اقوام کرد بسیار ارزشمند بودند به نحوی که بعضی افراد دارای مقام ها و القاب مخصوصی بودند مانند فرهاد خان قهرمانلو که لقب رکن الدوله داشت و بعد از شاه دومین مقام اجرایی کشور بود. البته زمانی که بعد از کشمکش های بسیار شاه صفوی به همراه عده ای از اقوام کرد به سمت خراسان و مشهد می آید در این سفر بسیاری از سرداران و دلیران کرد مانند ابومسلم خان چاووشی و کچل قباد کلهر در بسیاری از مراحل نبرد و مقاومت در نواحی مانند اسفراین و مشهد حضور داشتند و قبل از رسیدن و حضور شاه صفوی در منطقه به مقاومت در مقابل نیروهای مهاجم مشغول بودند. بعد از شکستن مقاومت دلیرانه ی نیروهای کرد توسط ازبک ها و بعد از ترور حاکم ازبک مشهد اولین قبایل کرد به همراه شاه عباس در منطقه ی اسفراین و قوچان ساکن شدند . البته بعدها به یادگار عده ای از سردارانی که همراه این اقوام به این منطقه آمده بودند و شغلشان نگهداری از شیرها بود نام منطقه ی شیروان کنونی را هم شیربان گذاشتند که کم کم به شیروان تغییر نام داد. و البته کم کم در طی دوران قوچان به یکی از مراکز مهم قدرت در زمان ایلخانان مبدل شد که گستره ی اقتدار آن به کابل و هرات و خوارزم و بخارا و مازندران و کرمان کشیده شد.
البته این حکومت بزرگ ايلخانی در دوران قاجار توسط پادشاهان قاجار به چند قسمت تجزیه شد که نجف علی خان حاکم بجنورد شد و روشن خان حاکم اسفراین شد و این حکومت های محلی رضا قلی خان ایلخانی حاكم قوچان رادرمقابل قاجار تنها گذاشتند و بعد از مدتی توسط پادشاه قاجار برای دو خان کرد در منطقه ی قوچان حکم ایلخانی صادر شد و به نوعی با دو ایلخان برای قاجار ها موازنه ی قدرت در منطقه ی شمال خراسان صورت گرفت و کم کم با بیشتر شدن امنیت شهر قوچان روز به روز رشد کرد. امنیت که در این نقطه متمرکز شد کم کم در شهر کاروانسراها ساخته شد و از شهرهای دور و نزدیک مانند کرمان و یزد و حتی از کشورهای همسایه مانند روسیه به قوچان آمدند و شهر گسترش پیدا کردو ما در زمان امیرحسین خان شجاع الدوله نهایت امنیت و آرامش و ترقی را می بینیم. البته بعد از فوت امیرحسین خان در منطقه ی فیروزه و همچنین زلزله هایی که بعد از آن رخ می دهد ما شاهد ازبین رفتن گنجینه ها و ذخایر شهرستان هستیم. البته شهر قوچان در زمان ناصرخان فرزند امیرحسین خان دوباره در محل جدید خود ساخته می شود و البته با روی کار آمدن حکام ناتوان کم کم شهر روبه افول می گذارد و در طی تاریخ ایلات مجبور می شوند مالیات های سنگینی که خرج سفر شاه قاجار به فرنگ را می داد پرداخت کنند همه ی اینها دست به دست هم می دهند تا موجبات افول شهر را تامین می کنند. قوچان از نظر تاریخی بسیار برای ایران با اهمیت است چرا که ما می بینیم بسیاری از فتوحات پادشاهان صفوی مانند فتح قندهار و هندوستان و دهلی توسط اقوام کرد ساکن در قوچان انجام می شودو نه تنها در زمان صفوی بلکه در زمان افشاریه هم این اقوام نقش مهمی را در تاریخ ایران ایفا کردند و در طول تاریخ در بزنگاه های بسیاری این مردم با رشادت های خود از این مرز و بوم دفاع کردند . ما در دوران قاجار شاهد این هستیم که خان های این ناحیه به شدت مخالف حضور انگلیسی ها در مناطق جنوبی ایران بودند ولی شاه قاجار به آنها اجازه ی مداخله در جنگ های جنوب کشور را نمی دهد و یا در قضیه ی تسلیم هرات سام خان به شدت مخالف تسلیم هرات بود و زمانی که حکم تسلیم هرات را دریافت می کند از غم این موضوع تا مرز دیوانگی پیش می رود و بعد توسط پادشاه قاجار با قهوه ی قجری کشته می شود و بعد از او برادرش حاکم می شود. قوچان قبل از حضور کردها در عمل وجود نداشت، بعد از حضور کرد ها بود که امپراتوری بزرگ اشکانی شکل گرفت و قبایل کرد به مرزداری و پاسداری از این مرز و بوم پرداختند. البته نقش مردم قوچان در تاریخ معاصر ایران هم پررنگ است همانطور که ما می بینیم در تاریخ که جرقه های انقلاب مشروطیت برای مسئله ی دختران قوچانی که به اسارت گرفته می شدند زده می شود و یا در بحث انقلاب ملی شدن صنعت نفت هم ما می بینیم نماینده ی قوچان جناب اقای رحیمیان است که اولین صحبت ها در مجلس برای بحث ملی شدن صنعت نفت را می کند و در انقلاب ملی شدن نفت نقش بازوی راست مصدق را ایفا می کند.

(برگرفته از ویژه نامه قوچان شناسی 1 به سردبیری حسین فیروزه)

درباره ehsan

Check Also

کتابت بزرگ‌ترین قرآن جهان

 کتابت بزرگ‌ترین قرآن جهان توسط استاد اسماعیلی‌ قوچانی به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *