خانه / تاریخچه / بررسی ادوار تاریخی قوچان

بررسی ادوار تاریخی قوچان

بررسی ادوار تاریخی قوچان

مقدمه:
موضوع تحقیق: بررسی ادوار تاریخی قوچان می باشد. قوچان یکی از شهرهای مرتفع شمال شرقی خراسان می باشد که حدود آن از مرز ایران و ترکمنستان و از شمال خاور به درگز و از شرق به چناران و از جنوب به شهرهای نیشابور، اسفراین و از جانب باختر به شیروان و فاروج محدود می شود و ارتفاعات جنوبی دنباله کوه آلاداغ را به کوههای بینالود پیوند می دهد. آب و هوای آن ییلاقی، تابستانهای گرم و معتدل و زمستان های بسیار سرد می باشد. رودخانه اترک از شمال خاوری قوچان سرچشمه می گیرد.

اولین دوره قوچان در ایران قدیم قبل از اسلام
آساک نام شهری ازناحیه دهستان واقع درخطه خراسان بوده که در عهد باستان پارت خوانده می شده است ظاهرا بانی این شهر اشک اول بوده است بعضی از محققان محل آن را قوچان کنونی دانسته اند در شهرآساک (حدود قوچان فعلی) بود که اشک نخستین بار پادشاهی خود را اعلام کرد. (۱)
استاونه که شهرقوچان را نیز شامل است یکی از ساتراپ های هجده گانه دوره اشکانی بوده است و خبوشان فعلی یکی از شهرهای آن به شمار می رفته است ارشک سر سلسله پادشاهان اشکانی و پسر فری بایت (یعنی پدردوست) در حدود سال ۲۵۰ق.م دولت اشکانی را تشکیل داد در آن زمان قبیله پارتی تمام رود اترک و سرزمین نسا را در اختیار داشتند. (۲)
بنا بر گفته جغرافی دانان قرون اولیه اسلامی استوا در محل قوچان کنونی به معنی سرزمین بلند بوده و خاور استوانیا واقع است و منطقه ای بسیار حاصل خیز است و در حدود یک قرن پس از روی کار آمدن پارت ها با توسعه آبادی ها و احداث شهرهای جدید آساک (ارشکیه) به دو شهر منقسم شده باشد و پس از گذشت زمان ارشکیه رو به ویرانی رفته و استوا موضع خود را تا مدتی حفظ کرده است. (۳)
نیلسون دربواز Nelson Derbovaz می نویسد: اندراگوداس که قبل از انطیوکوس دوم بر پارتیان حکومت می کرد در این کشمکش مقتول گردید و ظاهرا ارساسیس در شهری به نام آساک در نزدیکی کوچان در وادی رود اترک تاج بر سر نهاد در حدود ۲۵۰ق. م قبیله پارتی تمام دره اترک و سرزمین نسا را در اختیار داشت بنا بر عقیده محقق ارجمند آقای رمضانعلی شاکری باتوجه به سکه هایی که در ضمن کاوش به دست آمده پایتخت اشکانیان شهرکهنه فعلی بوده بعد از حکومت اشکانیان که آغاز آن ۲۵۰٫ق. م تا ۲۶۶٫م در حوزه قوچان ادامه داشته است در این مدت بر اثر زد و خورد های متوالی اثری از آثار برجای نمانده است. (۴)

قوچان از اسلام تا حمله ی مغول
کی سترنج خاورشناس انگلیسی در کتاب جغرافیایی تاریخی سرزمین های خلافت شرقی می نویسد در جلگه باتلاقی که رود اترک از آنجا می گذرد در آنجا شهر کوچان واقع است که قرون وسطا آن را خبوشان یا خوجان می گفتند.
بارتولد مستثرق روسی معتقد است قوچان در قرون وسطا به اسم خبوشان نامیده می شد. در قرن دهم هم شهر قوچان مهم ترین بلاد ناحیه استوا بوده و استوا مطابق استانبه و استاسنه است. (۵)
قوچان درزمان ساسانیان
تاریخ قوچان در عصر ساسانیان مبهم است چون اولاً اشکانیان دست به یک جهانگشایی بزرگ زده ودر سراسر قسمت مهم از آسیا پراکنده شدند که در این منطقه خلایی از نیروی انسانی و مادی به وجود آمد. دوماً : اردشیر ساسانی کینه ای نسبت به اشکانیان داشت که به ویرانی اتمام دادند. سوماً : اصول زندگانی اشکانیان به شبانی متکی بوده که مدنیت قابل توجهی در حاشیه اترک به وجود نیامد. (۶)
بعد از اسلام حمله ابن عامر به ابیورد و نسا : در سال ۳۱ هـ عبدالله بن عامر به خراسان از جمله به ابیورد و نسا لشکرکشی کرد این شهر را با صلح و تسلیم تصرف نمود و در سال ۴۲۹ هـ طغرل بیک وارد نیشابور و سایر شهرهای خراسان از جمله قوچان شد. سلطان مسعود در سال ۴۳۱ هـ.ق برای مواجهه با سپاهیان سلجوقی که غالب شهرهای خراسان را مورد تعرض قرار داده بودند از هرات به طوس و استوا آمد.

قوچان در عهد مغول
قوچان از آغاز حکمرانی مغولان تا به امروز به نام های خبوشان و قوچان خوانده شده و فرهنگ انجمن آرای ناصری می نویسد : خبوشان نام شهری است که به خراسان در حدود نیشابور به قوچان مشهور شده.
استوا نام قریه ای است در حوالی رادکان که هولاکوخان مغول در حین لشکرکشی خود به ایران و رفع اسمعیلیه حدود یک ماه در آنجا توقف نمود و در این مدت خبوشان خراب را به قول عطاملک جوینی بنیاد نهاده و تعمیر نمود. قوچان از صدر اسلام تا تسلط مغول استوا – فوجان – خبوشان – قوچان نامیده می شد. (۸)
قوچان از جاهای نیک خراسان است. هولاکوخان به تجدید و در صدد آبادانی آن پرداخت و نبیره اش ارغون خان بر عمارت آن افزود . (۹)

حاکمان قوچان در زمان ایلخانان مغول و تیموری
۱٫ مغیث الدوله ۸۰۹٫ق
۲٫ میرزا بایسنقربن شاهرخ
۳٫ علاءالدوله ۸۵۲٫ق
۴٫ حسن تیمور ۸۶۲٫ق
۵٫ امیرمحمد بیک و علی بیک جانی قربانی پسران امیر ارغون شاه ( نوه های هولاکوخان )
۶٫ بوداق چکنی ۹۹۶(۱۰)

مشخصات سکه زمان ارغون شاه (۶۸۳ تا ۶۹۰ .ق)
روی سکه: خان- حاکم- ارغون سکسی سی
پشت سکه: لا اله ضرب الاالله- خبوشان محمد رسول الله
در دائره المعارف اسلامیه مشخصات سکه زمان ارغون شاه به زبان فرانسه نوشته شده است. رشیدالدین نام گذاری این شهر را به قوچان به مغول ها نسبت داده است. (۱۱)
پس از حمله مغول ها مردم قوچان مغولان را به شهر راه ندادند پس از جدالی خونین مغولان پیروز شدند شهر با خاک یکسان شد، کشتار بسیار سخت بود.
سلطان جلال الدین در خبوشان با مغولان پیکار خونین و مردانه داشت. هلاکوخان وارد خبوشان شد و به مرمت و آبادانی پرداخت.
در سال ۷۰۲ .ق شیخ حسن جوری از سبزوار به نیشابور و از آنجا به خبوشان آمده و به تشجیع و تجهیز مردم پرداخت. مردم قوچان فعالانه در جنگ های سربداران علیه مغول شرکت نمودند. (۱۲)

قوچان در عصر صفویه
حکام و ایلخانان قوچان بعد از مغولان (اوایل صفویه و اواخر قاجاریه) اکراد بودند. طایفه ای از اکراد غرب ایران به نام چمشگزک به امر شاه عباس صفوی به سرپرستی شاهقلی سلطان به شمال شرق قوچان کوچانیده شدند تا سکنی گزینند و پاسدار مرز و بوم این خطه در مقابل حملات ازبک ها و ترکمن ها باشند. این طایفه به ایلات مهم زعفرانلو- شادلو- کاوانلو- عمارلو و قراچورلو تقسیم شدند. با همه خوی و خصلت صحراگردی حقاً پاس پاسداری را خوب نگه داشتند و هیبت آنان همواره در دل دشمن بود. (۱۳)
بارتولد مستشرق روس در کتاب تذکره جغرافیایی تاریخی ایران در باره مهاجرت اکراد به صفحات خراسان معتقد است: شاه عباس برای صیانت مملکت از تاخت و تاز تراکمه و ازبکان تصمیم بدان گرفت که اکراد جنگجو را از ولایت غربی بدین سامان کوچ دهد و براثر این تصمیم، ۵ ولایت کرد نشین در امتداد کلیه سرحد از استرآباد تا چناران تشکیل داد. از این ولایات پنجگانه در این زمان سه ولایت یعنی بجنورد- قوچان و درگز پابرجاست و مقتدرترین حکام مزبور حکمرانان قوچان است که به لقب ترکی ایلخانی ملقب می شدند.(۱۴)
کردها: مهمترین نیروی انسانی این شهرستان را تشکیل می دهند در زمان شاه عباس به قوچان منتقل شدند.(۱۵)
تا سال ۹۱۶ .ق خراسان در تصرف ازبکان بوده؛ شاه اسماعیل ازبکان را دفع کرده و در سال ۹۴۰ زمان شاه تهماسب، درویش علی مغول به خبوشان تاخت و حاکم مشهد آنها را استوار کرد و در سال ۹۴۳ .ق شاه تهماسب برای چهارمین بار که ازبکان به خراسان تاختند وارد قوچان و سپس وارد کلات و مشهد شدند.
در زمان شاه عباس اول به فرمان او کوکان یک شهر کردنشین از طایفه زعفرانلو بنا گردید و یکی از ایلخانان به فرمانداری آن گماشته شد که همان قوچان است.(۱۶)
قوچان در منابع تاریخی آشاک- استوا و خبوشان خوانده شده، در سال ۲۵۰ ق .م اشک این شهررابنیان نهاد. بوسیله هولاکوخان تجدید بنا شده و مهمترین وقایع در آن شهر کوچ دادن ایل زعفرانلو از غرب ایران توسط شاه عباس اول به این ناحیه برای جلوگیری از تاخت و تاز
ازبکان به این منطقه تا زلزله سال ۱۳۱۲
می باشد.(۱۷)
۱٫ بوداق چکنی ۹۹۶٫ق
۲٫ شاهقلی سلطان جد ایلخانیهای زعفرانلو ۹۹۸ به فرمان شاه عباس انتخاب شده
است.
۳٫ مهراب بیگ پسر شاهقلی به فرمان شاه عباس انتخاب شده است.
۴٫ قراخان پسر مهراب بیگ به فرمان شاه سلطان حسین انتخاب شده است.
۵٫ سام بیک پسر قراخان
۶٫ اغلان بوداق چکنی به فرمان شاه تهماسب انتخاب شده اند.
۷٫ حسین بیگ ۱۱۳۵
۸٫ الله قلی خان قاجار۱۱۳۹(۱۸)

دوره تیموری- افشاریه- قاجاریه و مشروطیت
در کتاب مطلع السعدین در باب وقایع سال ۸۰۹ مسطور است که هنگام نهضت خاقان سعید (میرزا شاهرخ گورکانی) به جانب طوس و مشهد- ایالت طوس- خبوشان و کلات و سبزوار و نیشابور به مغیث الدوله فرزند الغ بیگ تفویض شد و بعد از آن به میرزا بایسنقر مرحمت فرمودند و بعد از ابوسعید آخرین پادشاه تیموری شهرهای طوس- مشهد- خبوشان و ابیورد و نسا را به امیر محمد بیک و علی بیک پسران امیر ارغون شاه داده شد. (۱۹)
در نزدیکی کوکان- تپه نادر- نادرشاه به سال ۱۱۶۰ ه.ق در آنجا کشته شد. به فرمان نادر پس از جنگ بخارا در سال ۱۷۴۰ .م جزوه های قرآن که توسط بایسنقر تیموری نوشته شده بود و در سمرقند نگه داری می شد؛ به قوچان منتقل شد و در آستانه مبارک سلطان ابراهیم نگه داری می شد. (۲۰ )
اردوی شاه در نزدیکی های خبوشان در فتح آباد توقف کرد آخرین منزل بود. احمد خان درانی را که ظاهراً تنها به او اعتماد داشت با چهار هزار مرد جنگی مأمور مراقبت و حفاظت از جان خویش ساخت. محمدخان قاجار و صالح خان قاجار پس از خفه کردن نگهبان چادر به سراپرده داخل شدند و نادر را به هلاکت رساندند. (۲۱)
در جنگ های عباس میرزا ولیعهد ضمن به توپ بستن و خراب کردن قوچان قدیم از تخت شاه فیلو (فیلاب) نشان دهنده آن است که در این زمان قوچان به صورت شهر بزرگی درآمده از هر جهت مرکزیت داشته است و ایجاد شهر و تجمع در آن بتدریج صورت گرفته به طوری که در سفرنامه های جهانگردان و ناصرالدین شاه از بزرگی و عظمت شهر و حاکم آن سخن ها رفته است.
الکساندر برنس در سال ۱۲۴۸ ه.ق به خراسان سفر کرده و می نویسد، در سال ۱۲۴۸ جنگی میان عباس میرزا و رضاقلی خان زعفرانلو درگرفت، پایداری رضاقلی در برابر دست کم ۱۲ هزار تن لشگر و توپخانه نیرومند عباس میرزا زیر نظر افسران انگلیسی؛ نموداری از قدرت خان های مقتدر خراسان است، همچنین حضور نائب السلطنه عباس میرزا در جنگ.(۲۲)
شهری است در خراسان در حدود نیشابور به نام قوچان. مستوفی می گوید: خبوشان شهری وسط است از اقلیم چهارم و توابع بسیار دارد و عهد مغول هلاکوخان تجدید عمارت کرده و ارغون خان بر آن عمارت افزود. آب و هوای خوب و حاصلش غله- پنبه- انگور- میوه فراوان است.
زین العابدین شیروانی خبوشان را به قرن ۱۲٫ه چنین می آورد: شهریست از خراسان مشهور به قوچان آبش معتدل و هوایش به سردی مایل قریب به ۱۰۰۰ باب خانوار دارد. مردمش کُرد- تاجیک و عموماً شیعه و نیک مشرب و شجاع و دلیر و دل پذیرهستند.
حاکم آنجا در کمال استقلال و اقتدار است و اسباب آلات صلح و جنگ او به استقرار، مکرر تعریف حاکم آنجا را شنیده، اصحاب فضل و هنر در آنجا ظهور نموده اند من جمله حاج محمد مرید شیخ شاه علی اسفراینی.(۲۳)
از نظر نژاد شناسی جمعیت قوچان از سه تیپ کُرد- تات و ترک تشکیل یافته است. تات ها یا تاجیک ها بازمانده قوم پارت، ترک ها از زمان غزها و مغول ها از قرن چهارم به این منطقه وارد شدند. و در دوره های پس از سرکوبی کردها بوسیله عباس میرزا و نیز پس از تسخیر مرو در دوره سام خان زعفرانلو تعداد آنها بیشتر شد. مثلاً ترک های علی آباد را رضا قلی خان زعفرانلو از مرزهای خوارزم به قوچان منتقل کرد؛ چون شیعه مذهب بودند و در برابر تاخت و تاز ازبک ها و ترکمان سنی مذهب مقابله می کردند و خون آنها را مباح می دانستند.(۲۴ )
قوچان قدیم ۴ برج داشته، مابین هر برج ۷۰ الی ۱۰۰ ذراع فاصله دو دروازه که دروازه جنوبی به نام دروازه بجنورد و شمالی به نام دروازه مشهد، در میان شهر تپه ارگ قرار دارد که سابقاً عمارت حکومتی بوده ولی امروزه قرشمال محله خوانده می شود.
قوچان قدیم ۸ محله داشته، ۲۰ مسجد و مسجد جامع توسط عوض وردی و در سال ۱۱۱۱٫ق ساخته شده ، ۱۰ گرمابه، ائمه جماعت ۱۳ نفر، اطبای مشهور ۳ نفر و مشهورترین رجل این شهر فقید محمد علی است. ۱۲۰۰۰ نفر جمعیت دارد، تعدادی یخچال های مخروطی شکل دارد که در فصل زمستان یخ را انبار می کنند . باغ بزرگی دارد که مساحت آن ۵ تا ۶ هکتار است و عمارتی دارد که ناصرالدین شاه در سال ۱۸۸۳٫م در آن منزل کرده است، مسجد بزرگی دارد (مرقد سلطان ابراهیم)، بازار آن مانند خیابانی طولانی است و اطراف آن دکان هایی واقع است، یک قسمت بزازان هستند که پارچه های روسی را می آورند، اشیای بلور- خرازی- ظروف از روسیه آورده ، چای از هندوستان و روسیه می آورند.
پست روسیه چند بار در هفته از قوچان عبور و به عشق آباد می رود و صادرات قوچان به روسیه پشم – پنبه – پوست خام می باشد.

جهانگردانی که از قوچان قدیم دیدن کرده اند:
۱٫ لرد کرزن انگلیسی ۱۸۸۹
۲٫ کنزالز کلاویخو ۱۴۰۵
۳٫ جیمز بیلی فریزر ۱۸۲۱٫م
۴٫ الکساندر برنس ۱۲۴۸٫ م
۵٫ نی پیه
۶٫ ادموند اودونودان
۷٫ جرج ناتانیل کرزن ۱۸۸۹٫م (۲۶)

زلزله های قوچان
۱٫روز دوشنبه ماه شوال ۱۱۹۹٫ق سر در مدرسه خبوشان خراب شد.
۲٫ شنبه ۵ رجب ۱۲۶۷٫ق سه ساعت از روز از خانه و حوالی قوچان خراب شد.
۳٫ ۱۲۶۷٫ق ۲۰۰۰ کشته، مشهور به قوچان خراب شد.
۴٫ ۱۲۸۸٫ق خرابی فاحش رخ داد.
۵٫ ۱۱ رجب ۱۳۱۱٫ق، دو ساعت از شب گذشته زلزله شدید؛کلیه بناها و عمارت ها ویران شد. ۱۰۰۰۰۰ تلف شدند،بنا به قول آقا نجفی قوچانی ۱۲۰۰۰ نفر تلف شدند.
۶٫ ۱۳۱۲٫ق، آخرین زلزله در قوچان قدیم، شهر به کلی ویران شد. ظهر ۵ شنبه چله زمستان.
۷٫ در شب ۵ شنبه رمضان۱۳۱۴٫ق چهار دفعه زلزله روی داد، صدمه ای به اهالی نرسید.
۸٫ ۱۲ اردیبهشت ۱۳۰۸ در قوچان زلزله ای عظیم رخ داد؛ در دره ای زمین دهان باز کرد.
۹٫ زلزله های متوالی حدود سالهای ۱۲۳۱- ۱۲۵۰- ۱۲۷۲- ۱۲۷۴٫ش رخ داد.(۲۷)
شهر قدیم به تلی خاکستر تبدیل می شود. تعداد زن زیر آوار حمام پاچنار مدفون می شوند که حاکم شرع اجازه نمی دهد آنها را از زیر آوار بیرون کنند. ضجه و ناله های زنهای مانده از گوشه و کنار حمام و تعدادی بیل بدست برای رهایی آمده بودند که هیچ کسی نجات نمی یابد.
مکتب خانه ها سر شاگردان خراب می شود. عمارات در هم می ریزند و ۴۰۰۰ نفر از بین می روند. دولت کمکی نمی کند اما محمد ناصرخان تازه بر جای پدر تکیه زده است. از زمین ملکی خود هی هی در اراضی کنار اترک با کمک مهندسین روس نقشه ی سر تیپ عبدالرزاق خان بغایری شهری را پی ریزی می کنندمطابق نقشه عشق آباد قدیم. خیابانهای اصلی به میدانی که بیه نام چهار سوق وصل می گردد. خیابان رو به عشق آباد بازار عشق آباد، رو به سبزوار بازار سبزوار، رو به مشهد بازار مشهد، رو به قوچان قدیم (غربی) بازار قوچان نام گذاری می شود و در هر دومیلان دو کاروانسرا و مسجد منظور می گردد.(۲۸) شهر فعلی قوچان به واسطه زلزله ۱۲-۳۱۱٫ق ویران و ۱۰۰۰۰ نفر کشته می شوند. در سال ۱۳۱۳ محمد ناصرخان رئیس طایفه زعفرانلو اراضی فعلی قوچان را بطور رایگان به مردم داد و اشخاص برای ساختن خانه و مکان تشویق کرد. از طرف دولت مهندس برای طرح نقشه اعزام و شهر با اسلوب جدید ساخته شد. (۲۹) قحطی ۱۲۸۸- ۱۳۲۰- ۱۳۳۶- ۱۳۳۸٫ق رخ داد. گندم دانه ای یک قران و درقحطی اخیر عبدالرضاخان شجاع الدوله دستور برای ایجاد نخستین نانوایی در قوچان را می دهد. برای اینکه مردم از خطر گرسنگی و مرگ نجات یابند. (۳۰)

قوچان در انقلاب مشروطیت
جنبش مشروطیت از تابستان ۱۳۲۳ .ق در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه شروع شده بود و حاجی میرزا بابا(قوام السادات) جزو وکلای خراسان روانه تهران شد وانجمن ولایتی قوچان انجمنی فعال بود و در اتحاد و اتفاق و احقاق حقوق مردم قوچان بسیار مؤثر بود و در باره تعدیل مالیاتها و جلوگیری از اجحاف و تعدیات حکام زمان مرجعی مورد اطمینان بوده است و از مهمترین عوامل خاتمه دادن به مسأله خفت بار اسارت زنان و دختران به جای مالیات بوده است. (۳۱)
جنبش مشروطیت از تابستان ۱۳۲۳٫ق شروع و فرمان مشروطیت در ۱۴ جمادی الثانی ۱۳۲۴ صادر گردید و اولین جلسه مجلس شورای ملی در شعبان ۱۳۲۴٫ق گشایش یافت. مردم قوچان از مظالم حکومتهای محلی و استبداد ارکان دولت ناراضی بودند به اینکه حکومت حکومت مشروطه حقوق آنان را تأمین کند انجمن ولایتی تشکیل شد. از طرف انجمن ایالتی چهار نفر ملا غلامرضا فاضل، حاجی سید تقی از جانب مالکان، حاج سید ابراهیم صدیق الواعظین از جانب تجار، حاجی میرزا بابا از جانب اصناف تعیین شدند و حاجی میرزا بابا بعنوان وکلای خراسان از میان این چهار نفر روانه تهران شد. و بعدها فعالیت انجمن باعث شد تا ۵۰ زن ودختر روستایی از ایل باشقانلو را که به جای مالیات ترکمن ها به اسارت گرفته بودند؛ پی گیری و عاملان مجازات شوند. (۳۲)

نتیجه گیری:
قوچان در دوره های مختلف از اهمیت خاصی برخوردار بوده و بخصوص دوره حکومت کردهای زعفرانلو که صدها سال پاسداری این مرز و بوم رااز تجاوز و اقوام بیگانه و غارتگری محفوظ داشته و با نثار جان و مال و فرزند از حیثیت و آبروی مردم خراسان و ایران جانانه دفاع کرده اند بخصوص در زمان قاجار که کردها آنان را غاصبان بیگانه می شناختند و بدون مراجعه به تهران با سن قانونی و مجری عدل و داد بودند در عین حال ظلم و ستم بنا به گفته سالخوردگان شهر کهنه نیز داشته اند.
ظلم و ستم بعضی حاکمان و زیر پا گذاشتن محرمات الهی و موقعیت جغرافیایی و زلزله خیز بودن قوچان باعث وقوع زلزله های مکرر شد که باعث ویرانی شهر و بنای شهر جدید و نبودن آثار باستانی شد و نیز اهمیت ندادن به اماکن تاریخی شهر کهنه و مرمت نکردن و زیر آوار ماندن و حفاری نکردن باعث می شود که به مرور زمان اهمیت قوچان در خراسان کم رنگ شود و ناشناخته بماند برای نسل های آینده. در صورتی که در دوره های مختلف نقش مهم و پر رنگی بخصوص قیام هایی که علیه ظلم مغول ها ، تجزیه کشورو نفوذ روس بوده داشته اند. و دوره های مختلف هیچگاه زیر بار ظلم و ستم نرفته و در زمینه های فرهنگی، اقتصادی رشد چشمگیری داشته اند.

ارجاعات
۱٫ شاکری رمضانعلی: اترکنامه تاریخ جامع قوچان، انتشارات امیرکبیر تهران، چاپ دوم، (۱۳۸۱)، ص ۲۹٫ ۲٫ همان ص ۳۱٫
۳٫ همان ص ۳۳-۳۲٫ ۴٫ حیدری علی: رجال و مشاهیر قوچان، چاپ اول،(۱۳۷۸)، ص ۱۰٫ ۵٫ شاکری رمضانعلی: اترکنامه تاریخ جامع قوچان، انتشارات امیرکبیر تهران، چاپ دوم، (۱۳۸۱)، ص ۳۵-۳۴٫ ۶٫ حیدری علی: رجال و مشاهیر قوچان، چاپ اول،(۱۳۷۸)، ص ۱۶٫ ۷٫ شاکری رمضانعلی: اترکنامه تاریخ جامع قوچان، انتشارات امیرکبیر تهران، چاپ دوم، (۱۳۸۱)، ص ۱۴۵-۱۴۴٫ ۸٫ همان ص ۳۷٫ ۹٫ حیدری علی: رجال و مشاهیر قوچان، چاپ اول،(۱۳۷۸)، ص ۱۷٫ ۱۰٫ شاکری رمضانعلی: اترکنامه تاریخ جامع قوچان، انتشارات امیرکبیر تهران، چاپ دوم، (۱۳۸۱)، ص ۸۶٫ ۱۱٫ همان ص ۳۸٫ ۱۲٫ توحدی کلیم اله(کانیمال): حرکت تاریخی کرد به خراسان، تایپ سروش مشهد(۱۳۷۳)، ص ۵۱-۵۰ . ۱۳٫ شاکری رمضانعلی: اترکنامه تاریخ جامع قوچان، انتشارات امیرکبیر تهران، چاپ دوم، (۱۳۸۱)، ص ۸۱٫ ۱۴٫ توحدی کلیم اله(کانیمال): حرکت تاریخی کرد به خراسان، تایپ سازمان سروش مشهد، جلد ۱،(۱۳۷۱)، ص ۵۱-۸۵-۸۴ . ۱۵٫ همان ص ۵۶٫ ۱۶٫ حیدری علی: رجال و مشاهیر قوچان چاپ اول،(۱۳۷۸)، ص ۱۹٫ ۱۷٫ حسینی حمید رضا، راهنمای سفر به استان خراسان رضوی، چاپ اول، تهران (۱۳۸۶)، ص ۲۵۸٫ ۱۸٫ شاکری رمضانعلی: اترکنامه تاریخ جامع قوچان، انتشارات امیرکبیر تهران، چاپ دوم، (۱۳۸۱)، ص ۸۶٫ ۱۹٫ همان ص ۳۹٫ ۲۰٫ همان ص ۴۰٫ ۲۱٫ پناهی سمنانی میر احمد، نادرشاه، چاپخانه سلمان فارسی، آبان (۱۳۷۸)، ص ۳۰۴-۳۰۳٫ ۲۲٫ حیدری علی: رجال و مشاهیر قوچان، چاپ اول،(۱۳۷۸)، ص ۱۱٫ ۲۳٫ دهخدا علی اکبر: لغت نامه دهخدا، شماره مسلسل ۵۵، تهران مرداد (۱۳۳۹)، چاپخانه دانشگاه تهران، ص ۲۶۵٫
۲۴٫ توحدی کلیم اله(کانیمال): حرکت تاریخی کرد به خراسان، تایپ سازمان سروش مشهد، جلد ۱ ،(۱۳۷۱)، ص ۵۶ . ۲۵٫ شاکری رمضانعلی: اترکنامه تاریخ جامع قوچان، انتشارات امیرکبیر تهران، چاپ دوم، (۱۳۸۱)، ص ۴۵-۴۴٫ ۲۶٫ همان ص ۵۹٫ ۲۷٫ حیدری علی: رجال و مشاهیر قوچان، چاپ اول،(۱۳۷۸)، ص ۲۸٫ ۲۸٫ جابانی محمد: سرزمین و مردم قوچان، چاپ اول، زمستان (۱۳۸۴)، ص ۳۴-۳۳٫ ۲۹٫ دهخدا علی اکبر: لغت نامه دهخدا، شماره مسلسل ۵۷، مهرماه (۱۳۳۹)، ص ۵۱۳٫
۳۰٫ توحدی کلیم اله(کانیمال): حرکت تاریخی کرد به خراسان، سازمان چاپ مشهد، جلد۴، (۱۳۷۳)، ص ۱۵۹٫
۳۱٫ حیدری علی: رجال و مشاهیر قوچان، چاپ اول،(۱۳۷۸)، ص ۳۱٫ ۳۲٫ توحدی کلیم اله(کانیمال): حرکت تاریخی کرد به خراسان، سازمان چاپ مشهد، جلد ۴ ، (۱۳۷۳)، ص ۱۶۹-۱۶۸- ۱۶۷٫

طیبه درخشان
(مقاله برگرفته شده از ویژه نامه قوچان شناسی ۲ به سردبیری حسین فیروزه)

درباره ehsan

Check Also

کتابت بزرگ‌ترین قرآن جهان

 کتابت بزرگ‌ترین قرآن جهان توسط استاد اسماعیلی‌ قوچانی به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *